ตำนานฝาชี.

           ข้าพเจ้านางพร  วงแหวน  บ้านเดิมอยู่ที่ ตำบล.วัดสน  อ.ระโนด จ.สงขลา  ได้ย้ายมาอยู่กับครอบครัวที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์     ปัจจุบันพักอาศัยอยู่บ้านเลขที่  91/1  หมู่ 9  ต.บ่อนอก  อ.เมืองฯ  จ.ประจวบคีรีขันธ์  เป็นเวลาหลายปีแล้ว  จุดเริ่มต้นของผลิตภัณฑ์     ฝาชีจากใบตาล  เริ่มจากคุณแม่และคุณน้าได้เล่าให้ฟัง  และได้สั่งข้าพเจ้าไว้ว่า  " ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน  อย่าได้ทิ้งฝาชีใบตาลนะลูก เพราะ     ฝาชีเลี้ยงครอบครัวของเรามาตั้งแต่รุ่นคุณทวด "  ซึ่งข้าพเจ้าไม่เคยลืม

          นับย้อนหลังไปเมื่อ พ.ศ.2484  ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2  ญี่ปุ่นได้ยกกองทัพเข้ามายังประเทศไทย  ซึ่งในขณะนั้นข้าพเจ้ายังไม่ได้เกิด  คุณแม่เล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า  ในห้วงเวลาที่เกิดศึกสงคราม  จะเป็นห้วงเวลาที่เรียกว่าช่วง  ข้างยากหมากแพง ลำบากทั่วทุกหย่อม
หญ้า  มีการปล้นจี้  ฆ่าฟัน  แย่งชิงกัน  จนไม่มีใครกล้าออกไปทำมาหากิน  แต่ก็ยังมีบุคคลที่ไม่กลัวตายอยู่ประมาณ  6 คน ที่รับอาสาไปหาข้าวปลาอาหารมาประทังชีวิตของคนในหมู่บ้าน  ซึ่ง 1ในนี้มีปู่ของข้าพเจ้าอยู่ด้วย  และทั้ง 5 คนก็ได้รับการฝึกหัดจากปู่ของข้าพเจ้าเพราะในยามที่ยังไม่เกิดศึกสงคราม  เมื่อมีเวลาว่างปู่จะชักชวนพี่น้องและเพื่อนบ้านมาสอนให้ทำงานจักสาน  เอาไว้แลกกันใช้  โดยที่ปู่ใช้ใบตาลมาสานเป็นฝาชีสำหรับครอบกับข้าว ใช้ฝาชีที่สานมาดัดแปลงเป็นหมวกกันแดดเวลาทำนาวิธีย้อมใบตาลของปู่ก็จะใช้วิธีการทางธรรมชาติ  
โดยการตากใบตาลแห้งและจักใบตาลเป็นเส้นเล็ก ๆ  เรียกว่า "ตอก" แล้วปู่จะเอาตอกใบตาลไปหมักกับดินเลนให้เป็นสีดำ  แล้วเอาไปแช่น้ำ
เปลือกของต้นโกงกาง  ซึ่งจะได้เป็นสีแสด แล้วผึ่งให้ตอกแห้งหลังจากนั้นจึงเอาไปสานเป็นโครงของฝาชี ทำเป็นตา 6 เหลี่ยม  แล้วเอาตอกที่ย้อมสีไว้แล้วมาสอดใหเป็นลายไทยที่เรียกว่า "ลายดอกพิกุล" หรือลายไทยอื่นๆ ตามที่ต้องการแล้วสานเป็นฝาชี หมวก  และเชือกจากทางตาล  อีกทั้งยังนำน้ำตาล เดินทางไปหมู่บ้านอื่นๆ เพื่อจำหน่ายสินค้า หรือแลกเปลี่ยนเป็นสิ่งของต่างๆ  ปู่กับทุกคนที่ไปด้วยกันจะออกไปแลกของครั้งละหลายๆ วันและก่อนที่จะออกจากบ้านปู่จะทำหุ่นคนหลอกไว้ที่หน้าบ้านหุ่นคนที่ปู่ทำขึ้นมาจะทำจากมะพร้าวที่ไม่มีเนื้อ(มะพร้าวทุย) ใช้ทำส่วนหัว  ส่วนตัวทำด้วยทางมะพร้าวและนำผ้ามาคลุมเพื่อทำเป็นเสื้อ  ใช้ฝาชีที่ทำจากใบตาลทำเป็นหมวก พอตอนเช้ามืดให้เก็บหุ่นเข้าบ้าน  และพอตอนใกล้ค่ำก็ให้นำมาวางไว้  ให้เปลี่ยนที่ตั้งทุกวันไม่ให้ซ้ำกัน  เพื่อเป็นการป้องกันภัยจากสงคราม ทำเช่นนี้จนสงครามยุติ

                 วันที่ปู่เสียใจมากที่สุด  คือวันที่พ่อของข้าพเจ้าเสียชีวิตด้วยโรคระบาดโดยไม่ทราบว่าเกิดจากอะไร  รู้แต่ว่าเกิดเป็นเน่าเปื่อยทั่วทั้งตัว  ปู่เสียใจมากเพราะว่าปู่เป็นหมอคอยรักษาคนทั่วไปในหมู่บ้านในสมัยนั้น  แต่ไม่สามารถช่วยรักษาลูกของตนเองได้  ในวันที่พ่อของข้าพเจ้าเสียชีวิต  ข้าพเจ้าเพิ่งจะมีอายุได้เพียง 10 วัน  และในวันที่ทำพิธีฌาปณกิจศพ  ปู่เอาฝาชีใบตาลมาปิดไว้ที่หน้าพ่อของข้าพเจ้าหนึ่งใบ (ซึ่งช้าพเจ้าเองก็ไม่ทราบว่าเพราะอะไร) และได้ตั้งชื่อให้ข้าพเจ้าว่า "พร" เพื่อให้มีร่างกายแข็งแรง  มีกำลังที่จะต่อสู้กับอุปสรรค และประกอบการงานได้ต่อไป  เหมือนได้รับพรจากปู่ ปู่สั่งแม่และน้าของข้าพเจ้าว่า หากข้าพเจ้าโตขึ้นให้ช่วยสอนวิธีการทำและสานฝาชใบตาลให้กับข้าพเจ้าให้จงได้  เผื่อในภายภาคหน้าข้าพเจ้าจะได้ไม่ลำบากและขัดสนกับอาชีพที่ไม่รู้ว่าวันหนึ่งจะไปอยู่กันตรงไหน  และนับจากวันนั้นปู่ก็หายไปจากหมู่บ้าน... มาพบอีกครั้งปู่ก็ชรามากจนหลงๆ ลืมๆ และเสียชีวิตเมื่อปีพุทธศักราช 2513 ข้าพเจ้าได้รับวิชาจากการสอนให้สานฝาชี จึงได้สานฝาชีครอบถาดข้าวพระถวายข้าวพระพุทธรูปที่ตั้งหน้าศพของปู่ และถวายพระไว้เพื่อสำหรับครอบสำรับกับข้าวอีกส่วนหนึ่ง
                   
                    นับแต่นั้นมา ข้าพเจ้าก็ได้สืบทอดงานสานฝาชีจากใบตาล  และนวดแผนไทย  ช่วยเหลือผู้คนมาตลอด  ตามคำสั่งสอนของปู่  จนกระทั่งข้าพเจ้ามีครอบครัวและย้ายไปอยู่กับสามีที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ข้าพเจ้าได้ถูกรับเชิญให้ไปสอนวิธีการทำและการสานฝาช
ีใบตาลที่โรงเรียนในตัวเมืองประจวบคีรีขันธ์ คือ โรงเรียนประจวบวิทยาลัย ซึ่งในครั้งนั้นนับว่าเป็นครั้งแรกที่ข้าพเจ้าได้ใช้วิชาความรู้ใน
การสานฝาชีใบตาลมาสอนให้กับนักเรียน ณ โรงเรียนแห่งนั้น  จนปัจจุบันข้าพเจ้าได้เป็นวิทยากรฝึกสอนด้านวิชาชีพงานฝีมืออยู่ที่โรงเรียนบ้านท่าฝาง  ในตำบลบ่อนอก  อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์  ซึ่งอยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณกว่า  30 กิโล ตอนนี้ใช้ชื่อว่า"ที่ทำการศูนย์การเรียนรู้ชุมชนโรงเรียนบ้านท่าฝาง"  โดยสอนทั้งงานสานจากใบตาลและการนวดแผนไทย นอกจากนี้ยังสอนให้กับโรงเรียนในเขตพื้นที่
ตำบลบ่อนอกอีกหนึ่งแห่ง คือ โรงเรียนบ้านหนองปุหลก  และทำการสอนการนวดแผนไทยให้กับกลุ่มแม่บ้านในระแวงนั้นๆ อีกทั้งได้ทำการเผยแพร่งานสานที่งานส่งเสริมวัฒนธรรมไทย  ณ ลานวัฒนธรรมและวิถีชุมชน ของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์จนได้คำแนะนำให้นำผลิต
ภัณฑ์จากใบตาลไปขอรับขึ้นทะเบียน  เป็นสินค้า "OTOP"  จนได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

             "ข้าพเจ้าหวังเป็นอย่างยิ่งว่าความรู้ที่ข้าพเจ้าได้ถ่ายทอดให้กับเยาวชนรุ่นใหม่ๆในสมัยนี้ และผู้คนทั่วไปทุกคนได้นำไปใช้ให้เกิดประโยชน์และนำไปเป็นวิชาความรู้ติดตัวไปสืบทอดต่อลูกหลานต่อไป"
 

บทความเกี่ยวกับใบตาล

" ต้นเอ๋ยต้นตาล  ต้นไม้ของไทยแต่โบราณ ยืนต้นสูงตระหง่าน ข้างบ้านของฉัน ประโยชน์นั้นช่างมากอนันต์สุดพรรณนา  ต้นของเจ้าเลื่อยเอาไปทำเรือนชาน  ไปสร้างบ้านกันมากมี  ทางของเจ้าเป็นไม้ฟืนกันหนาว  ทั้งหุงข้าวที่ฉันกิน  ผลของเจ้าเป็นอาหารอร่อยลิ้น  งวงตาลนั้นคั้นน้ำออกมา  เคี่ยวแห้งเขาเรียกว่า น้ำตากปึกหรือน้ำตาลปี๊บ  ใบของเจ้าฉันเอามามีชื่อว่าผลิตภัณฑ์จักสานฝาชีจากใบตาลเอย "

กลอนจากฝาชี

" ฝาเอ๋ยฝาชีจักสานใบนี้     มีค่ามากมาย"
ตั้งแต่ปู่ถึงหลานสอนให้     ยกตอกบอกลาย
ฝาชีกลับกลายมาเป็น     ภูมิปัญญาท้องถิ่น
จะไม่ใช้สูญสิ้น     จะให้อยู่คู่ตำบล
สอนให้รู้ทั่วทุกคน     เยาวชนของไทยเรา
ฝรั่งต่างชาติจับฝาชีขึ้นมา  และบอกว่า  "Very Good  Make In Thailand"

อุปกรณ์การทำฝาชีใบตาล

วิธีทำ

ขั้นที่ 1  เตรียมตอก

ขั้นที่ 2  สานเป็นผลิตภัณฑ์

ใช้ตอกใบตาลที่ไม่ได้ย้อมสี (หรือเลือกที่ย้อมสีก็ได้) ขึ้นโครงฝาชี  โดยสารเป็นตา 6 เหลี่ยม  ตามขั้นตอน ขนาดเล็กหรือขนาดใหญ
่ตามต้องการ
ใช้ตอกที่ย้อมสีไว้สอดสาน  ยกดอกลาย  โดยใช้ไม้แซมเป็นไม้นำตอก  (ขนาดความหนา - บาง) ตามความต้องการ
เก็บริมมอบขอบด้วยหน้าทางมะพร้าวที่เหลาบางๆ  ขนาดความกว้าง  ให้พอเหมาะกับขนาดของฝาชี  ตกแต่งให้สวยงาม

...เท่านี้คุณก็จะได้ฝาชีที่ทำจากใบตาลเก็บไว้ใช้เป็นความภาคภูมิใจอย่างหนึ่งที่เป็นผลิตภัณฑ์ที่ทำขึ้นจากฝีมือของเราเอง.... 

 ข้อมูลจาก..กลุ่มใบตาลทอง
ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนโรงเรียนบ้านท่าฝาง
หมู่ที่ 3  ต.บ่อนอก  อ.เมืองฯ จ.ประจวบคีรีขันธ์....